Guz nadnercza jakie badania krwi są wykonywane?

Przy podejrzeniu zmiany w nadnerczu najpierw zleca się badania krwi, które wykrywają nadmiar hormonów wydzielanych przez guz. Do podstawowych należą: kortyzol, ACTH, adrenalina i noradrenalina w osoczu, aldosteron, aktywność reninowa osocza, potas oraz androgeny takie jak DHEA S i androstendion. Celem jest szybkie ustalenie, czy guz nadnercza jest czynny hormonalnie oraz jaki ma profil wydzielania [1][4][5][6].

Po co wykonuje się badania krwi przy guzie nadnercza?

Badania laboratoryjne nie służą do potwierdzenia obecności samej zmiany lecz do oceny, czy guz wydziela hormony i w jakim kierunku. Jest to kluczowe dla rozpoznania i dalszego postępowania, ponieważ decyzje terapeutyczne zależą od czynności hormonalnej i obrazu radiologicznego. Ocena biochemiczna stanowi element pierwszej wizyty diagnostycznej obok tomografii lub rezonansu, gdyż wygląd guza nie przesądza o jego aktywności wydzielniczej [1][4][6].

Guzy nadnerczy bardzo często są wykrywane przypadkowo w badaniach obrazowych wykonywanych z innych wskazań. W takiej sytuacji, czyli w incydentaloma nadnercza, panel hormonalny w krwi decyduje o dalszej obserwacji lub leczeniu operacyjnym [3][4][7].

Jakie badania krwi są podstawą oceny guza nadnercza?

Zakres badań dobiera się tak, aby pokryć główne osie hormonalne nadnerczy oraz wykryć nadmiar katecholamin. Najczęściej zlecane są poniższe oznaczenia w osoczu lub surowicy [1][4][5][6].

• Kortyzol ocenia funkcję kory nadnerczy i możliwą autonomiczną nadprodukcję. W zaburzeniach tej osi wykorzystuje się także testy hamowania, w tym ocenę kortyzolu po podaniu deksametazonu [4][5].
• ACTH pomaga różnicować, czy nieprawidłowości gospodarki kortyzolowej wynikają z nadnerczy czy z regulacji przysadkowej [5].
• Adrenalina i noradrenalina w osoczu służą do rozpoznawania guza chromochłonnego lub innej przyczyny nadmiaru katecholamin. Uzupełniająco ocenia się także ich metabolity w materiale moczowym zgodnie z algorytmem dla tej grupy nowotworów neuroendokrynnych [4][5].
• Aldosteron jest kluczowy w podejrzeniu hiperaldosteronizmu, zwłaszcza gdy występuje nadciśnienie tętnicze lub zaburzenia gospodarki potasowej [4][6].
• Aktywność reninowa osocza oznaczana razem z aldosteronem tworzy podstawę interpretacji osi renina angiotensyna aldosteron [4].
• Potas pomaga wykryć konsekwencje nadmiaru aldosteronu i wspiera interpretację stosunku aldosteron renina [4].
• Androgeny w tym DHEA S i androstendion są oceniane przy klinicznych cechach nadmiaru androgenów, ponieważ guz kory nadnerczy może je nadmiernie wydzielać [1][6].

Kiedy zleca się poszczególne oznaczenia?

W obecności nadciśnienia tętniczego lub hipokaliemii wskazane jest równoczesne oznaczenie aldosteronu, aktywności reninowej osocza i potasu, co pozwala wykryć hiperaldosteronizm wtórny do guza nadnercza [1][4].

W przypadku dolegliwości sugerujących nadmiar katecholamin wykonuje się w krwi oznaczenia adrenaliny i noradrenaliny, a uzupełniająco ocenia się wydalanie ich metabolitów w moczu w celu pełniejszej charakterystyki biochemicznej [1][4][5].

Gdy występują cechy nadmiaru glikokortykosteroidów, pierwszoplanowe jest oznaczenie kortyzolu oraz testy hamowania, co pomaga rozpoznać autonomiczną czynność kory nadnerczy i różnicować przyczyny z udziałem ACTH [4][5].

W sytuacji klinicznych objawów nadmiaru androgenów wskazane jest oznaczenie androgenów takich jak DHEA S i androstendion w celu identyfikacji guza wydzielającego hormony płciowe [1][6].

Jak interpretować wyniki w kontekście badań obrazowych?

Wyniki krwi interpretuje się zawsze łącznie z obrazowaniem, ponieważ zmiana nieczynna hormonalnie i guz czynny mogą wyglądać podobnie w TK lub MR, a sam obraz nie rozstrzyga o profilu wydzielania [1][4][7].

Parametry radiologiczne pomagają ocenić ryzyko złośliwości. Zmiana o gęstości poniżej 10 HU w tomografii często sugeruje charakter łagodny, jednak niezależnie od tego wymagana jest ocena hormonalna, gdyż nawet pozornie łagodny guz może być czynny wydzielniczo [2][7].

W przypadku incydentalnie wykrytej zmiany w nadnerczu badania hormonalne stają się kryterium, które zwiększa lub zmniejsza znaczenie kliniczne guza i wpływa na decyzję o obserwacji lub leczeniu operacyjnym [3][4][7].

Czy same badania krwi wystarczą?

Pełna ocena guza nadnercza zwykle wymaga połączenia wyników krwi, badań moczu i obrazowych, ponieważ nie istnieje jeden test rozstrzygający o wszystkich aspektach diagnozy. Część oznaczeń ma charakter wstępny, a część potwierdzający, co dotyczy szczególnie oceny osi kortyzolowej i diagnostyki nadmiaru katecholamin [1][4][5][6].

Co dalej po uzyskaniu nieprawidłowych wyników?

Jeśli wyniki wskazują na czynny hormonalnie guz nadnercza, dalsze postępowanie zależy od rodzaju wydzielanych hormonów oraz cech radiologicznych. W przypadku aktywności wydzielniczej lub cech ryzyka w obrazowaniu rozważa się leczenie operacyjne. Brak aktywności hormonalnej i obraz typowy dla zmiany łagodnej przemawia za kontrolą i obserwacją według obowiązujących zaleceń [1][4][6][7].

Podsumowanie: guz nadnercza jakie badania krwi wykonać?

Podstawowy panel obejmuje kortyzol z testami hamowania, ACTH, adrenalinę i noradrenalinę w osoczu, aldosteron, aktywność reninową osocza, potas oraz androgeny takie jak DHEA S i androstendion. Wyniki należy interpretować łącznie z badaniami obrazowymi, a często także z analizą metabolitów katecholamin w moczu. Taki schemat umożliwia rzetelną ocenę czynności guza i wybór właściwej strategii postępowania [1][3][4][5][6][7][2].

Źródła:

1. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/gruczolak-nadnercza-objawy-przyczyny-badania-i-leczenie/
2. https://uro.pl/porady/guz-nadnerczy-przyczyny-objawy-leczenie/
3. https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/jak-wykryc-guz-nadnerczy-objawy-i-leczenie
4. https://www.czytelniamedyczna.pl/2810,przypadkowo-wykryte-guzy-incydentaloma-nadnerczy-kogo-operowa.html
5. https://diag.pl/pacjent/qa/badania-nadnerczy-jakie-wykonac/
6. https://badaniakliniczne.pl/choroba/rak-kory-nadnerczy/rak-kory-nadnerczy-diagnostyka/
7. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.11.5