Badanie anty-TPO to test krwi, który ocenia stężenie przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie i pomaga sprawdzić, czy zaburzenia pracy tarczycy mają podłoże autoimmunologiczne [1]. Warto je wykonać przede wszystkim wtedy, gdy TSH lub FT4 są nieprawidłowe albo występują objawy niedoczynności lub nadczynności tarczycy oraz w wybranych sytuacjach w ciąży i po porodzie [2][3][4].
Co to jest badanie anty-TPO?
Badanie anty-TPO oznacza we krwi przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie zwane też TPOAb. Tyreoperoksydaza to enzym potrzebny do syntezy hormonów tarczycy, a jej celem w diagnostyce jest ocena, czy układ odpornościowy nie atakuje elementów tarczycy [1]. Dodatni wynik zwiększa prawdopodobieństwo autoimmunologicznej choroby tarczycy, najczęściej choroby Hashimoto, może jednak występować także w chorobie Gravesa-Basedowa oraz w niektórych zapaleniach tarczycy [2][1].
Przeciwciała anty-TPO powstają, gdy układ odpornościowy omyłkowo rozpoznaje składniki tarczycy jako zagrożenie. Dlatego są użytecznym markerem autoimmunizacji, choć same w sobie nie stanowią rozpoznania konkretnej jednostki chorobowej [1][5].
Jak działa tyreoperoksydaza i skąd biorą się anty-TPO?
Tyreoperoksydaza znajduje się w komórkach tarczycy i uczestniczy w wytwarzaniu hormonów. W chorobach autoimmunologicznych organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciw własnym strukturom, w tym przeciwko tyreoperoksydazie. Przewlekła reakcja immunologiczna może prowadzić do stopniowego uszkadzania tarczycy i spadku produkcji hormonów [1]. Anty-TPO są wskaźnikiem tej autoimmunizacji, natomiast nie są jedynym czynnikiem odpowiedzialnym za uszkodzenie gruczołu [1][5].
Kiedy warto wykonać badanie anty-TPO?
Kiedy warto wykonać badanie anty-TPO to przede wszystkim sytuacje, w których trzeba wyjaśnić pochodzenie nieprawidłowych wyników TSH i FT4 lub objawów sugerujących zaburzenia pracy tarczycy. Badanie zaleca się rozważyć gdy TSH jest podwyższone lub FT4 obniżone, a także przy objawach niedoczynności takich jak zmęczenie, senność, przyrost masy ciała, marznięcie czy suchość skóry oraz przy objawach nadczynności takich jak kołatanie serca, chudnięcie, drżenie rąk, nadmierna potliwość czy niepokój [2][1].
Wskazaniem jest też powiększenie tarczycy lub wyczuwalne zmiany w jej obrębie, a także występowanie innych chorób autoimmunologicznych lub rodzinnej historii autoimmunizacji. U kobiet w ciąży lub planujących ciążę badanie rozważa się w obecności czynników ryzyka zaburzeń tarczycy [2][4].
Anty-TPO nie jest rutynowym badaniem przesiewowym u każdej zdrowej osoby. Najczęściej wykonuje się je po to, by ustalić przyczynę nieprawidłowych poziomów hormonów tarczycy i ocenić tło autoimmunologiczne [2].
Jak przygotować się do badania i jaki materiał się pobiera?
Materiałem do oznaczenia jest próbka krwi żylnej. Zwykle nie ma konieczności bycia na czczo, jednak należy stosować się do zaleceń laboratorium i poinformować personel o przyjmowanych lekach oraz suplementach [1].
Jak interpretować wynik anty-TPO?
Wynik anty-TPO musi być oceniany łącznie z TSH i FT4, w razie potrzeby także z FT3, objawami klinicznymi, badaniem lekarskim i USG tarczycy. Sam dodatni wynik nie rozpoznaje choroby ani nie określa jej nasilenia [2][1]. Zakresy referencyjne zależą od metody i laboratorium, dlatego rezultat należy zawsze porównać z normą wskazaną na konkretnym raporcie [1].
Dodatni wynik zwiększa prawdopodobieństwo autoimmunologicznego podłoża dolegliwości, natomiast ujemny zmniejsza to prawdopodobieństwo, choć go całkowicie nie wyklucza [2][1]. Podwyższone TSH w połączeniu z obniżonym FT4 i dodatnimi przeciwciałami przemawia za autoimmunologiczną niedoczynnością. Gdy TSH jest podwyższone, FT4 w normie, a anty-TPO dodatnie, ryzyko progresji do jawnej niedoczynności jest większe. Jeśli TSH i FT4 pozostają prawidłowe przy dodatnich anty-TPO, oznacza to autoimmunizację bez jawnej dysfunkcji i zwykle wymaga obserwacji klinicznej [2][1].
W nadczynności, przy obniżonym TSH i podwyższonym FT4 lub FT3, w diagnostyce choroby Gravesa-Basedowa kluczowe są przeciwciała przeciw receptorowi TSH TRAb lub TSI. Anty-TPO mogą współistnieć i potwierdzać tło autoimmunologiczne, ale nie są wystarczające do samodzielnego potwierdzenia tej choroby [2].
Dodatni wynik nie zawsze oznacza konieczność leczenia. Leczeniu podlega zaburzona czynność tarczycy i jej przyczyna, a nie sama wartość przeciwciał. Po rozpoczęciu terapii skuteczność ocenia się głównie za pomocą TSH i FT4, natomiast anty-TPO nie służą do bieżącego monitorowania, ponieważ mogą utrzymywać się długo mimo poprawy stanu klinicznego [2][1].
Czy badanie anty-TPO wykonuje się profilaktycznie u zdrowych osób?
Nie. Anty-TPO nie stanowi testu przesiewowego dla ogólnej populacji. Służy przede wszystkim do wyjaśnienia nieprawidłowości w gospodarce hormonalnej tarczycy i potwierdzenia autoimmunologicznego charakteru zaburzeń, jeśli podejrzenie wynika z TSH, FT4, objawów lub badania lekarskiego [2].
Co oznacza dodatni wynik anty-TPO w ciąży i po porodzie?
U kobiet w ciąży dodatnie anty-TPO wiążą się z większym ryzykiem zaburzeń funkcji tarczycy w trakcie ciąży i po porodzie. American Thyroid Association wskazuje, że przy dodatnich anty-TPO leczenie jest zalecane, gdy TSH przekracza 4,0, a przy TSH 2,5 do 4,0 może być rozważane w zależności od sytuacji klinicznej i wieku ciążowego. Decyzje terapeutyczne opiera się przede wszystkim na TSH, FT4 oraz pełnym obrazie klinicznym [3].
Dodatnie anty-TPO w ciąży występowały w niektórych opracowaniach nawet u około 20 procent kobiet, a nieprawidłowe stężenia hormonów tarczycy dotyczyły około 5 procent ciąż. Takie wyniki podkreślają znaczenie ukierunkowanej diagnostyki w grupach ryzyka [4]. Obecność anty-TPO wiązano także z większym ryzykiem poronienia oraz porodu przedwczesnego, chociaż sam dodatni wynik nie pozwala przewidzieć indywidualnego przebiegu ciąży ani nie stanowi samodzielnej podstawy leczenia [6][4].
Po porodzie dodatnie anty-TPO zwiększają prawdopodobieństwo poporodowych zaburzeń czynności tarczycy. W tej sytuacji wskazana jest czujność kliniczna i interpretacja wyników z użyciem wartości referencyjnych odpowiednich dla czasu po porodzie oraz z uwzględnieniem pełnego wywiadu medycznego [4].
Na co zwrócić uwagę w raporcie z laboratorium?
Nie ma jednego uniwersalnego zakresu referencyjnego dla anty-TPO. Granice normy różnią się między laboratoriami i metodami analitycznymi. Wynik należy odnosić wyłącznie do zakresu wskazanego na wydruku z danego laboratorium oraz do kontekstu klinicznego i wyników TSH i FT4 [1].
Kluczowe wnioski dla pacjenta i lekarza
Anty-TPO to cenne badanie wspierające diagnostykę autoimmunologicznych chorób tarczycy, szczególnie Hashimoto. O jego wartości rozstrzyga interpretacja łącznie z hormonami tarczycy, objawami i badaniem przedmiotowym. Wskazania do wykonania obejmują nieprawidłowe TSH lub FT4, objawy niedoczynności albo nadczynności, nieprawidłowości w obrębie tarczycy, współistniejące choroby autoimmunologiczne oraz okres ciąży w obecności czynników ryzyka [2][3][1][4]. Leczenie opiera się na zaburzeniach czynności, a nie na samym poziomie przeciwciał. Do monitorowania terapii służy głównie TSH i FT4, ponieważ anty-TPO mogą pozostawać dodatnie przez długi czas [2][1].
Źródła i materiały
- https://medlineplus.gov/ency/article/003556.htm
- https://www.medlineplus.gov/lab-tests/thyroid-antibodies/
- https://www.thyroid.org/hypothyroidism-in-pregnancy/
- https://www.thyroid.org/patient-thyroid-information/ct-for-patients/vol-4-issue-2/vol-4-issue-2-p-7-8/
- https://www.thyroid.org/patient-thyroid-information/ct-for-patients/september-2021/vol-14-issue-9-p-13-14/
- https://www.thyroid.org/patient-thyroid-information/ct-for-patients/vol-7-issue-1/vol-7-issue-1-p-4/

Portal MotylePodOchrona.pl powstał w odpowiedzi na pytania i oczekiwania wielu ludzi, którzy szukali w sieci informacji o tarczycy i jej leczeniu. Portal od początku swojego istnienia łączy w sobie godne zaufania treści z zakresu medycyny z popularnonaukowymi ciekawostkami z branży medycznej i farmaceutycznej.